چطور با همسر معتاد به کار رفتار کنیم تا به زندگی‌ برگردد؟

تاریخ آخرین بروزرسانی راهنمای همسر معتاد به کار: آبان ماه ۱۴۰۴

اگر فرصت خواندن متن را ندارید می توانید به وویس زیر با صدای مشاور متخصص مشاورکده دکتر مرضیه پیشکار گوش دهید:

تصور کنید قرار است شام را کنار همسرتان صرف کنید، اما تلفن همراهش برای چندمین بار زنگ می‌خورد و او دوباره با جدیت تمام در حال پاسخ دادن به ایمیل‌های کاری است. یا آخر هفته‌ای که قرار بود به پیکنیک بروید، ناگهان به یک جلسه کاری اضطراری تبدیل می‌شود. این صحنه‌ها برایتان آشناست؟ اگر پاسخ شما مثبت است، احتمالاً با پدیده‌ای به نام «اعتیاد به کار» دست و پنجه نرم می‌کنید. این مسئله، تنها یک دغدغه شغلی ساده نیست؛ بلکه می‌تواند بنیان یک رابطه عاطفی را به طور جدی به خطر بیندازد و احساس تنهایی و نادیده گرفته شدن را در شما ایجاد کند.

در این مسیر پرچالش، بسیاری از زوج‌ها احساس سردرگمی می‌کنند و نمی‌دانند چگونه باید با این شرایط برخورد کنند. آیا باید عصبانی شد؟ سکوت کرد؟ یا درخواست مشاوره زوج درمانی داد؟ این مقاله دقیقاً برای پاسخ به همین سوالات طراحی شده است. ما در اینجا قصد داریم با نگاهی علمی و کاربردی، راه‌های برخورد درست با یک همسر معتاد به کاررا بررسی کنیم. از دلایل روانشناسی این رفتار تا راهکارهای عملی برای بازگرداندن تعادل به زندگی مشترک، همه را با هم مرور خواهیم کرد تا بتوانید امید و آرامش را دوباره به رابطه خود بازگردانید.

 چرا بعضی همسران به کار معتاد می‌شوند؟

برای درک این مسئله، باید به ریشه‌ها نگاه کنیم. اعتیاد به کار، مانند هر رفتار افراطی دیگری، دلایل پیچیده‌ای دارد. این فقط “علاقه به کار” نیست؛ اغلب یک مکانیزم مقابله‌ای ناسالم است. از نگاه روانشناسی، یکی از اصلی‌ترین دلایل، فرار از احساسات یا مشکلات ناخوشاینداست. ممکن است فرد با غرق شدن در کار، سعی کند از تنش‌های خانوادگی، احساس بیکفایتی در نقش‌های دیگر زندگی (مثل پدر یا مادر بودن)، یا حتی از خلأهای عاطفی خود فرار کند. کار برای او به یک پناهگاه امن تبدیل شده است؛ جایی که در آن احساس کنترل و ارزشمندی می‌کند.

دلیل دیگر می‌تواند مسائل فرهنگی و اجتماعیباشد. در بسیاری از جوامع، ساعات کاری طولانی و فداکاری برای شغل، به عنوان یک ارزش و نشان‌دهنده تعهد و موفقیت قلمداد می‌شود. این نگرش می‌تواند فرد را به دامی بیندازد که در آن، هرچه بیشتر کار کند، بیشتر مورد تحسین قرار می‌گیرد، بدون آنکه کسی هزینه‌های عاطفی این سبک زندگی را ببیند. علاوه بر این، کمال‌گرایی افراطیو ترس از شکست نیز نقش بزرگی ایفا می‌کنند. یک همسر معتاد به کارممکن است باور داشته باشد که اگر لحظه‌ای دست از کار بکشد، همه چیز از هم می‌پاشد. این اضطراب دائمی، او را به سمت کار بیشتر و بیشتر سوق می‌دهد.

 نشانه‌های رفتاری همسر معتاد به کار که باید بشناسید

چگونه می‌توان تشخیص داد که شریک زندگی‌تان فقط سختکوش است یا به یک همسر معتاد به کارتبدیل شده است؟ این مرز بسیار باریک است. اما نشانه‌های هشداردهنده مشخصی وجود دارد:

عدم توانایی در خاموش کردن کار

این نشانه، یکی از بارزترین علائم است. تصور کنید در میانه یک مهمانی شام خانوادگی یا در حال تماشای فیلم در کنار هم هستید، اما او به طور مداوم در حال چک کردن ایمیل‌های کاری، پاسخ به پیام‌های مرتبط با کار در گروه‌های مختلف یا حتی فکر کردن به چالش‌های شغلی است. انگاری که یک کلید روشن/خاموش در ذهنش وجود دارد که گیر کرده و نمی‌تواند آن را روی حالت “استراحت” بگذارد.

احساس گناه در زمان استراحت

برای یک همسر معتاد به کار، زمان استراحت به معنای “وقت تلف کردن” است. اگر یک بعدازظهر را به خواندن کتاب یا پیاده‌روی اختصاص دهد، دچار عذاب وجدان و وسواس فکری می‌شود و مدام با خود فکر می‌کند که “ای کاش همین الان مشغول کار بودم و پروژه را جلو می‌بردم.” این احساس گناه ناسالم، حتی لحظات به ظاهر آرام او را نیز مسموم می‌کند و مانع از لذت بردن واقعی او از اوقات فراغت می‌شود. در نتیجه، او برای رهایی از این احساس منفی، دوباره به آغوش کار پناه می‌برد و چرخه معیوب ادامه پیدا می‌کند.

کاهش چشمگیر زمان اختصاص داده شده به خانواده و دوستان

به تدریج متوجه می‌شوید که نام او در لیست مهمانی‌های دوستانه حذف شده، دیگر برای شام با والدینتان همراهی نمی‌کند و قول بازی با فرزندانش همیشه به فردا موکول می‌شود. زندگی اجتماعی مشترک شما به شدت تحلیل رفته است. وقتی از او در این مورد سوال می‌کنید، پاسخ‌هایی مانند “کار دارم”، “باید پروژه را تحویل بدهم” یا “این هفته واقعاً گرفتارم” را می‌شنوید. این امر نه تنها رابطه شما با او، بلکه شبکه حمایتی اجتماعی شما به عنوان یک زوج را نیز تضعیف می‌کند.

تحریک‌پذیری و عصبانیت هنگام قطع کار

اگر در زمانی که او متمرکز بر کار است (حتی اگر در خانه باشد) وقفه ای ایجاد کنید، با واکنشی تند و نامتناسب روبرو می‌شوید. گویی شما دشمن موفقیت او شده‌اید. این تحریک‌پذیری می‌تواند به شکل بی‌حوصلگی، پاسخ‌های تند یا حتی عصبانیت آشکار بروز کند. این رفتار به این دلیل رخ می‌دهد که شما جریان فکری او را قطع کرده‌اید و او این وقفه را به عنوان یک تهدید برای بهره‌وری و تمرکزش می‌بیند، نه یک درخواست معمولی برای ارتباط از سوی همسرش.

غفلت از سلامت شخصی

سلامتی خودش در اولویت آخر قرار دارد. ساعت‌های خوابش به شدت کاهش یافته و اغلب دچار کم‌خوابی مزمن است. وعده‌های غذایی را پشت میز کار و به صورت سریع و نامناسب میل می‌کند. ورزش و تحرک بدنی به کلی از برنامه روزانه حذف شده است. این غفلت از سلامت جسمانی، نه تنها عواقب جدی برای خودش دارد (مانند فرسودگی شغلی، فشار خون بالا، مشکلات گوارشی)، بلکه بار استرس و نگرانی زیادی را نیز بر دوش شما به عنوان همسر می‌گذارد، زیرا شاهد از دست رفتن تدریجی سلامتی عزیزتان هستید.

کاهش رضایت از زندگی به رغم موفقیت شغلی

این یک پارادوکس غم‌انگیز است. او ممکن است از نظر شغلی بسیار موفق باشد، ترفیع بگیرد و جوایزی دریافت کند، اما با این وجود، احساس رضایت و خوشحالی عمیقی ندارد. موفقیت‌های شغلی تنها برای مدت کوتاهی او را خوشحال می‌کنند و به سرعت نیاز به موفقیت بعدی و دستاورد بزرگتر در او شکل می‌گیرد. این چرخه بی‌پایان، شادی پایدار را از او سلب کرده است. او مانند کسی است که در یک چرخ‌و‌فلک در حال دویدن است؛ هرچقدر هم سریع بدود، به جایی نمی‌رسد و تنها خسته می‌شود.

پیامد های اعتیاد به کار در روابط زناشویی

تأثیرات منفی حضور یک همسر معتاد به کاردر رابطه، به تدریج و مانند قطرات آب که روی سنگ فرود می‌آیند، خود را نشان می‌دهد. این پیامدها می‌توانند ویرانگر باشند:

فرسایش صمیمیت عاطفی

رابطه عاطفی مانند یک گیاه نیاز به آبیاری دارد. وقتی یکی از طرفین دائماً غایب است، این صمیمیت به تدریج پژمرده می‌شود. گفت‌وگوهای معنادار جای خود را به صحبت‌های سطحی و کاربردی می‌دهندف وقت گذراندن کنار هم،  ابراز احساسات کمرنگ می شود و در نهایت صمیمیت عاطفی کم می شود..

احساس تنهایی در کنار هم

این پارادوکس دردناک، تجربه رایج شریک زندگی یک فرد معتاد به کار است. شما از نظر فیزیکی در یک خانه هستید، اما احساس می‌کنید کیلومترها از هم فاصله دارید، وجوه مشترک بین شما کم می شود، ترجیح می دهید با فرد دیگری درد و دل کنید..

تعارض و جر و بحث های مکرر

موضوع بحث همیشه یک چیز است: چرا همیشه کار مهم‌تر از من است؟ چرا برای من به اندازه کارت وقت نمی گذاری؟ این حلقه معیوبی از سرزنش و دفاع ایجاد می‌کند که تنها بر شکاف بین شما می‌افزاید و صمیمیت و احترام را ازبین می برد..

مشکلات جنسی

خستگی مفرط و استرس ناشی از کار، میل و انرژی جنسی را به شدت کاهش می‌دهد مطالعات علمی نیز این تأثیرات را تأیید می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهند سطح رضایت زناشویی در زوج‌هایی که یکی از آن‌ها به کار اعتیاد دارد، به طور معناداری پایین‌تر است و احتمال بروز طلاق عاطفی در این روابط بسیار بالاست.

7 روش مؤثر برای رفتار درست با همسر معتاد به کار

برخورد با یک همسر معتاد به کارنیازمند حکمت، صبر و استراتژی است. این راهکارها می‌توانند به شما کمک کنند:

در زمان و مکان مناسب گفت‌وگو کنید

هرگز وقتی او تازه از سر کار آمده یا درگیر یک پروژه است، موضوع را پیش نکشید. زمانی آرام و بدون حواس‌پرتی را انتخاب کنید. به او نگویید: “باید الان با هم حرف بزنیم.” بلکه بگویید: “دوست دارم فردا شب بعد از شام کمی با هم صحبت کنیم این روش به شما کمک می‌کند شما به هدفتان نزدیک‌تر شوید..

  با زبان احساسات خود صحبت کنید

به جای سرزنش و گفتن جملاتی مانند “تو همیشه غایبی”، از “من” استفاده کنید. مثلاً بگویید: “من وقتی آخر هفته را تنها می‌گذرانم، احساس تنهایی و نادیده گرفته شدن می‌کنم.” این روش دفاعی بودن طرف مقابل را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود با انعطاف بیشتری به شما پاسخ دهد..

کار را درک کنید

سعی کنید بفهمید کار برای او چه معنایی دارد؟ آیا راهی برای فرار از استرس است؟ راهی برای احساس ارزشمندی؟ کار کردن برای او ارضای نیازهای پنهان می باشد؟ با همفکری یکدیگر، به دنبال راه‌های سالم‌تری برای برآورده کردن آن نیازهای عمیق‌تر بگردید.

مرزهای مشخص و محترمانه تعیین کنید

با هم توافق کنید که مثلاً از ساعت ۸ شب به بعد، زمان مختص خانواده است و استفاده از تلفن همراه برای کار ممنوع است. یا اینکه یک روز در آخر هفته کاملاً بدون کار باشد. این مرزهای مشخص و محترمانه باید برای هر دو طرف قابل قبول و قابل اجرا باشد تا چالشی به وجود نیاید.

الگوهای جدید خوشحالی را ایجاد کنید

یک همسر معتاد به کارممکن است فراموش کرده باشد که چطور می‌توان بدون کار لذت برد. شما با برنامه‌ریزی فعالیت‌های لذت‌بخش و کوتاه (مثل پیاده‌روی، دیدن یک فیلم کوتاه با هم، پختن یک غذای ساده با هم)، می‌توانید این الگوها را به او یادآوری کنید.

بر سلامت او تأکید کنید

نگرانی خود را از وضعیت سلامتش مانند: (کم‌خوابی، استرس، تغذیه، سلامت جسمانی) ابراز کنید. این برخورد، بیشتر از یک شکایت، شبیه به دلسوزی، توجه، محبت و مراقبت به نظر می‌رسد و احتمال پذیرش بیشتری دارد..

قدردانی و تشویق را فراموش نکنید

وقتی قدمی، هرچند کوچک، در جهت کاهش کار و اختصاص زمان به خانواده برداشت، حتماً او را تشویق و از او قدردانی کنید. این رفتار مثبت، انگیزه او برای تکرار این کار را افزایش می‌دهد.

رفتارهایی که نباید در برخورد با همسر معتاد به کار انجام دهید

در این مسیر، برخی رفتارها مانند ریختن بنزین روی آتش هستند و فقط وضع را بدتر می‌کنند.

غُر زدن و سرزنش مداوم

این کار تنها باعث می‌شود او برای فرار از فضای منفی و احساس حمله‌شدگی، بیشتر در کارش پناه بگیرد. سرزنش، دیوار دفاعی او را بلندتر می‌کند و هرگونه امکان گفت‌وگوی سازنده را از بین می‌برد.

رقابت کردن با کارش

سعی نکنید ثابت کنید که شما “مهم‌تر” از کار او هستید. این کار را به یک میدان جنگ قدرت تبدیل نکنید، چرا که در این نبرد، تنها رابطه شماست که آسیب می‌بیند و او برای دفاع از ارزشش، بیشتر به کار متوسل می‌شود.

قطع کردن ارتباط و قهر کردن

سکوت و قهر، پیام شما را نادیده می‌گیرد و تنها بر مشکل تنهایی و فاصله عاطفی می‌افزاید. این رفتار به جای حل مسئله، تنها آن را حادتر و ارتباط را سردتر می‌کند.

شکایت کردن در جمع و خجالت‌زده کردن او

مطرح کردن مشکلاتتان در مقابل خانواده یا دوستان، باعث تحقیر و ایجاد کینه در او می‌شود. این کار اعتماد را نابود می‌کند و او را وادار می‌کند تا برای حفظ ظاهر، بیشتر در موضع دفاعی قرار بگیرد.

کنترل گری و بازرسی وسایل شخصی او

چک کردن مداوم ایمیل‌ها و پیام‌های تلفن همراهش، بزرگ‌ترین ضربه را به اعتماد متقابل می‌زند. شما با این کار به یک ناظر تبدیل می‌شوید، نه یک شریک زندگی، و فضای رابطه را به شدت سمی می‌کنید و احتمال چالش و درگیری بسیار افزایش می‌یابد..

وقتی همسر معتاد به کار حاضر به تغییر نیست، چگونه رفتار کنیم؟

این سخت‌ترین سناریو است. وقتی تمام تلاش‌های شما برای گفت‌وگو با بی‌اعتنایی یا انکار مواجه می‌شود، چه باید کرد؟

اولین قدم، مراقبت از خودتان است. شما نمی‌توانید کسی را که کمک نمی‌خواهد نجات دهید، اما می‌توانید از غرق شدن خودتان جلوگیری کنید. به علایق و دوستان خود بپردازید، ورزش کنید و برای خودتان فضای شادی ایجاد کنید. این کار شما را از نظر روانی مقاوم نگه می‌دارد.

سپس، پیامدهای طبیعی رفتارش را ببینید.اگر طبق معمول کار می‌کند و به قول‌هایش عمل نمی‌کند، شما به برنامه‌های خود بدون او ادامه دهید. مثلاً اگر قرار بود با هم به سینما بروید و او به دلیل کار انصراف داد، خودتان بروید یا با یک دوست همراه شوید. این کار به او نشان می‌دهد که زندگی بدون حضور او نیز جریان دارد و شما منتظر نخواهید ماند.

بازگرداندن صمیمیت به رابطه بعد از اعتیاد به کار همسر

اگر همسر معتاد به کارشما شروع به تغییر کرده، حالا زمان ترمیم رابطه است. این فرآیند نیز به زمان و حوصله نیاز دارد.

با “قرار ملاقات های عاشقانه” شروع کنیدمثلا هفته‌ای یک بار، یک قرار دونفره و خاص بگذارید. حتی اگر در خانه باشد. هدف، ایجاد دوباره آن احساس مشترک است، دوباره “بازی” کنید، فعالیت‌های شاد و کودکانه‌ای که در گذشته با هم انجام می‌دادید را از سر بگیرید. این کار هورمون‌های شادی‌آور مانند دوپامین و اندورفین را در مغز شما فعال می‌کند و پیوند عاطفی را تقویت می‌کند

قدردانی های روزانه را تمرین کنید مثلا هر روز یک چیز کوچک در مورد همدیگر را که بابت آن سپاسگزارید، به زبان بیاورید. این کار توجه شما را به جنبه‌های مثبت رابطه معطوف می‌کند.

نقش مشاور در رفتار با همسر معتاد به کار

گاهی اوقات، مشکلات آنقدر عمیق هستند که حل آن‌ها بدون کمک یک متخصص دشوار است و همسر احساس می کند که نیاز دارد با یک مشاور ارتباط بگیرد. در اینجا نقش یک مشاور حرفه‌ای پررنگ می‌شود. یک مشاور می‌تواند:

فضای امنی برای گفت‌وگو ایجاد کند، جایی که هر دو طرف بتوانند بدون ترس از قضاوت، احساسات و نیازهای خود را بیان کنند، الگوهای ارتباطی مخرب را شناسایی کند، و به زوج‌ها آموزش دهد که چگونه به جای حمله و دفاع، به صورت مؤثر با هم ارتباط برقرار کنند.

به کشف ریشه های اعتیاد به کار کمک کند، و راهکارهای فردی برای مدیریت استرس و کمال‌گرایی به فرد معتاد به کار ارائه دهد،  ساختار و برنامه عملی برای خروج از بحران ارائه دهد و زوج را در مسیر بازیابی صمیمیت راهنمایی کند.

به همین دلایل شما می توانید برای راهنمایی بیشتر و پاسخ به سوالاتتان از مشاوره روانشناسی آنلاین استفاده نمایید.

 در آخر پیشنهاد مشاورکده به شما

عزیزانم، زندگی کردن با یک همسر معتاد به کارمی‌تواند بسیار خسته‌کننده و تنها باشد. اما به خاطر داشته باشید که این رفتار، معمولاً ریشه در جایی عمیق‌تر از “علاقه به شغل” دارد. آن فرد نیز احتمالاً در چرخه معیوبی از فشار و فرار گرفتار شده است. شجاعت شما در رویارویی با این مشکل، اولین و مهم‌ترین قدم برای بهبودی است. با مهربانی اما با قاطعیت با موضوع برخورد کنید، از خودتان مراقبت کنید و اگر احساس کردید در این مسیر تنها هستید، هرگز از کمک گرفتن از یک متخصص روانشناسی و مشاوره زوجین هراسی نداشته باشید. یک رابطه سالم، بر پایه حضور و توجه متقابل بنا شده است و شما سزاوار این حضور و توجه هستید.

❓ سوالات متداولی که شما از مشاورکده می پرسید :

❓ آیا اعتیاد به کار یک بیماری روانی رسمی است؟

پاسخ:در کتابچه تشخیصی آماری اختلالات روانی که مرجع اصلی روانشناسان است، اعتیاد به کار به عنوان یک اختلال مستقل  شناخته نشده است. اما بسیاری از متخصصان آن را یک “اختلال کنترل تکانه” یا یک رفتار وسواسی می‌دانند که تأثیرات شدیدی بر زندگی فرد و اطرافیانش می‌گذارد و نیازمند درمان است.

❓ من خودم احساس می‌کنم ممکن است کمی معتاد به کار باشم. چه کنم؟

این خودآگاهی یک موهبت است! سعی کنید مرزهای مشخصی بین کار و زندگی شخصی تعیین کنید. برای استراحت، تفریح و وقت گذرانی با عزیزانتان، در تقویم خود زمان‌بندی مشخصی داشته باشید، درست مثل یک جلسه کاری مهم.

❓ اگر همسرم قبول نمی‌کند که مشکل دارد، آیا من می‌توانم به تنهایی به مشاور مراجعه کنم؟

قطعاً بله! مراجعه فردی شما می‌تواند بسیار مفید باشد. شما در این جلسات می‌آموزید که چگونه با موقعیت کنونی به شکل سالم‌تری کنار بیایید، از سلامت روان خود محافظت کنید و احتمالاً راهکارهایی بیاموزید که بتوانید همسرتان را نیز برای پذیرش مشکل و تغییر ترغیب کنید.

❓ آیا این تغییر دائمی خواهد بود یا ممکن است دوباره به رفتارهای قبلی برگردد؟

تغییر یک فرآیند خطی نیست و ممکن است افت و خیز داشته باشد. به ویژه در دوران پراسترس کاری، احتمال عود رفتارهای قدیمی وجود دارد. نکته کلیدی، حفظ ارتباط و ادامه تمرین مهارت‌هایی است که یاد گرفته‌اید. صبر و پشتکار در این مسیر ضروری است.