تاریخ آخرین بروزرسانی راهنمای تیک عصبی در کودکان : آبان ماه ۱۴۰۴
اگر فرصت خواندن متن را ندارید می توانید به وویس زیر با صدای مشاور متخصص مشاورکده دکتر مرضیه پیشکار گوش دهید:
تیک عصبی در کودکان یکی از مهمترین موضوعاتی است که والدین را بسیار نگران میکند. این تیکها میتوانند در دوران کودکی شروع شده و حتی تا بزرگسالی ادامه پیدا کنند به همین دلیل مشاوره کودک میتواند به والدین عزیز کمک کند تا بتوانند نگرانی خود را کاهش داده و سلامت روان خود و فرزند را تضمین نمایند.
فهرست مطالب
منظور از تیک عصبی در کودکان چیست؟
تیک عصبی در کودکان به مجموعهای از حرکات یا صداهای ناگهانی، مکرر و غیرارادی گفته میشود که کودک کنترلی بر رویشان ندارد. بر پایه علم روانشناسی، «تیکها حرکتهای ناگهانی، سریع، غیرریتمیک و تکراری عضلانی یا صداهایی هستند که معمولاً بدون آگاهی کامل انجام میشوند». وقتی این تیکها در کودکی شروع میشوند، اصطلاحاً گفته میشود «تیک عصبی» یا اختلال تیک کودکی که برای والدین بسیار ترسناک است.
با این حال مهم است که در بسیاری از موارد تیک در کودکان خفیف بوده و خودبهخود بهبود مییابد و زندگی کودک را بهطور عمده مختل نمیکند. با این حال، والدین و مربیان انها در مدارس لازم است بدانند که این حرکات لزوما همیشگی نیستند و جنبه زمینه زیستی – عصبی دارند.
علامت اولیه تیک عصبی در کودکان
بهتر است والدین بدانند که علامتهای اولیه تیک عصبی در کودکان معمولاً سادهاند و گاها بهعنوان «حرکت عادی کودکانه» دیده و نادیده گرفته شوند. با این حال توجه به آنها میتواند به تشخیص زودهنگام جهت درمان تیک کمک کند. در ادامه برای والدین نشانههای اولیه تیک عصبی را به اختصار توضیح دادهام:
نشانه های اولیه تیک عصبی در کودکان
| پلکزدن مکرر یا چشمک زدن ناگهانی |
| بالا انداختن شانه یا تکان دادن سر یا دست |
| صاف کردن مکرر گلو |
| بالا کشیدن بینی |
مهمترین علل تیک عصبی در کودکان
علت تیک عصبی در کودکان بهطور کامل شناخته نشده، اما پژوهشها و تجربه کار بالینی نشان دادهاند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عصبی–بیولوژیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. از طرفی اضطراب، استرس، تغییرات زندگی، خستگی، بیماری و حتی عفونت های دوران بارداری یا بعد ان میتوانند تیکها را تحریک کنند.
کودکان دارای اختلالات ناشی از توجه-بیشفعالی (ADHD)، وسواس (OCD) یا طیف اتیسم اغلب احتمال بالایی برای دچار شدن به تیک عصبی دارند. بنابراین والدین باید بدانند که تیک عصبی صرفاً ناشی از استرس یا بدخلقی کودک نیست، بلکه یک پدیده چندعلتی است که مراقبت، درک و مداخلۀ مناسب میطلبد.
انواع تیک عصبی در کودکان
تیک عصبی در کودکان تفاوت چندانی با تیک عصبی در دوران بزرگسالی ندارد با این حال چهار دسته تیک به شرح زیر وجود دارد:
| تیک حرکتی ساده |
| تیک صوتی |
| تیک حرکتی پیچیده |
| تیک صوتی پیچیده |
تیک حرکتی ساده
اغلب ناگهانی، کوتاه و بدون الگوی پیچیده، مانند پلک زدن یا بالا انداختن شانه.
تیک صوتی
صدایی کوتاه یا غیرارادی مانند صافکردن گلو یا «اه» گرفتن.
تیک حرکتی پیچیده
رفتار حرکتی مداوم مانند لمس کردن اشیاء، پریدن یا حرکات بدنی متوالی.
تیک صوتی پیچیده
شامل تکرار کلمات یا عبارات، گاهی تکرار کلمات نامناسب، یا آوازگونه. در بسیاری از کودکان، تیکها در ابتدا ساده هستند و اگرچه گاهی پیچیدهتر شوند، اما در اغلب موارد قبل از اینکه به مرحله شدید برسند، تشخیص و مداخله انجام میشود.
مطالب مرتبط : تیک عصبی در بزرگسان
والدین چه کار کنند وقتی کودک تیک عصبی دارد؟
داشتن آگاهی برای کمک به کودک
با داشتن آگاهی و آموزش به کودک توضیح دهید که تیکها اختیاری نیستند و کودک مقصر نیست. آموزش والدین و کودک درباره ماهیت تیک عصبی در کودکان بسیار مهم و برعهده روانشناسان است.
عدم بزرگ نمایی و سرزنش
عدم بزرگنمایی و سرزنش کودک موضوع مهم دیگری است. به عبارتی مراقب باشید که به تیک بیش از حد توجه نشود یا کودک را سرزنش نکنید؛ این کار میتواند با دادن اضطراب بیشتر شدت یا تعداد تیکها را بیشتر کند.
مشورت با یک روانشناس
مشورت با روانشناس نکته مهم دیگری است که باید به ان توجه شود. وقتی فرزندتان دچار تیک میشود به جای صحبت کردن و مشورت گرفتن از همسایه و دوست و فامیل از متخصص مشورت بگیرید. تیکها ماهیت چندوجهی دارند و ممکن است به دلیل اینکه با سایر اختلالات روانی همراه باشد تاثیر بسیار زیادی بر روی کودکتان بگذارد. برای مثال کودکان دارای اوتیسم اغلب دارای تیکهای حرکتی هستند و عدم داشتن اطلاعات کافی در شما باعث برچسب زنی به کودک و در پیش گرفتن راه اشتباهی برای درمان او باشد.
یا ممکن است کودک دارای اختلال بیش فعالی باشد و شما این مسئله را به دلیل اشتباه گرفتن با تیک عصبی در کودکان از اختلال بیش فعالی چشم پوشی کنید. به همین دلیل توصیه ما دریافت مشاوره کودک است تا با افزایش اگاهی در خود استرس و اضطراب را در خود و کودکتان به حداقل برسانید.
روش ساده خانگی برای کاهش تیک عصبی کودک
از روشهای خانگی و روزمرهای که میتوان والدین یا خانواده انجام دهند تا شدت تیک کودک را کاهش دهند، میتوان به اولین مورد یعنی مسئله خواب اشاره کرد. با تنظیم ساعت خواب سعی کنید کودک روزانه تعداد ساعات خواب کافی داشته باشد و از قبل خواب محیطی آرام فراهم شود (مثلاً بدون نور زیاد، بدون دستگاههای الکترونیکی). زیرا کمخوابی یک محرک قوی برای ایجاد تیک عصبی در کودکان است.
از طرفی فعالیت بدنی و بازی یا استفاده از بازیهای جسمی یا فعالیت بدنی منظم، به ویژه در فضای باز، میتواند به کاهش تنش عضلانی و عصبی کمک کند و به طور غیرمستقیم تیکها را کاهش دهد. کاهش استرس مدرسه یا وجود تیک عصبی را به بازی، سرگرمی یا فعالیت آرامشبخش مانند نقاشی، موسیقی یا مدیتیشن کودکانه اختصاص دهید تا فشار روانی کودک کاهش یابد. همچنین مهمترین مسئله وجود والدین اگاه و محیط مراقبتی سالم است. در یک محیط حمایتگرانه زمانی که کودک تیک دارد، توجه بیش از حد یا واکنش منفی به نشانهها وجود ندارد. واکنش آرام والدین به همراه اطمینان دادن به کودک میتواند اضطراب ناشی از تیک را کم کند.
به طور خلاصه با کودک صحبت کنید و به او کمک کنید احساسات یا نیازهایش را بیان کند. به کودک بگویید وقتی احساس میکند که تیکها شروع شدهاند با تمرین تنفس یا مشغول شدن با بازی کردن به کنترل تیک در خود کمک کند. این اقدامات خانگی در بسیاری از کودکان کمک میکند تا در کنار درمان تخصصی، کنترل بهتری بر تیکهایشان داشته باشند.
مطالب مرتبط : چگونه با کودک لجباز رفتار کنیم؟
درمان تیک عصبی در کودکان بدون دارو
در مواردی که تیکها زندگی کودک را مختل نکردهاند یا والدین و کودک تمایل به استفاده از دارو ندارند، درمانهای غیردارویی بسیار مؤثر هستند. در درمان تیک عصبی در کودکان روشها و متدهای زیادی وجود دارد که میتوانند جایگزینی خوب برای درمان دارویی باشند. اولین نکته مسئله یادگرفتن تکنیکهای تنفسی است.
هنگامی که استرس و یا فشار روحی شروع شود تیکها قدرت میگیرند و ظاهر میشوند. اما با انجام دادن تمرینهای تنفسی میتوان تا حد زیادی شدت تیک ها را کمتر کرد. از طرفی دنیای کودکانه با بازی کردن و یا نقاشی کردن همسو است به همین دلیل هنگام بروز تیک به فرزند خود بیاموزید تا به سراغ فعالیت هایی که دوست دارد برود و ذهن خود را مشغول چیز دیگری کند. برای درمان تیک عصبی در کودکان باید وارد دنیای کودکانه انها شد.
سعی نکنید تا انها را مجبور به انجام دادن کارهایی کنید که دوست ندارند بلکه به آنها فضا دهید تا با انجام فعالیت هایی که بهشان ارامش میدهد برای مهار تیک اقدام کنند. شما میتوانید برای کسب اطلاعات بیشتر درباره روشهای غیر دارویی با روانشناسان ارتباط برقرار نمایید.
چه زمانی تیک عصبی کودک خطرناک است؟
در بیشتر موارد، تیک عصبی در کودکان خفیفاند و کودک با آنها در جربان زندگی مشکلی ندارد، اما در برخی شرایط نیز لازم است والدین و مربیان مهدکودک یا مدارس هوشیار باشند و مداخله جدیتری انجام شود. به صورت کلی تیکهایی که باعث درد، آسیب یا ناراحتی جسمی میشوند (مثلاً چرخیدن گردن شدید، ضربه زدن به خود) باشند یا تیکهایی که کیفیت زندگی کودک را مختل کردهاند؛ مثلاً باعث افت تحصیلی، انزوا، طرد شدن توسط همسالان، یا کاهش اعتمادبهنفس شدهاند از جمله تیک های عصبی خطرناک در کودکان هستند.
علاوه بر موارد فوق چنانچه تیک عصبی با سایر اختلالات روانی یا عصبی (مانند ADHD، OCD، اضطراب شدید، اختلالات یادگیری) که ممکن است بار درمانی را سنگینتر کنند و کودک را تحت فشار بگذارند نیز نیاز به پیگیری دارند. والدین عزیز توجه کنند که اگر تیکها شدیدتر شوند، پایدار شوند یا بعد از بلوغ کاهش پیدا نکنند در چنین مواردی، مراجعه به متخصص کودک ، روانشناس یا روانپزشک توصیه میشود. تشخیص زودهنگام و مداخلۀ مناسب میتواند از مشکلات ثانویه جلوگیری کند.
مطالب مرتبط : درمان بیش فعالی در کودکان
نقش مشاور در درمان تیک عصبی در کودکان
مسئله بسیار مهمی که در موضوع تیک عصبی در کودکان مهم است استرس و نگرانی که والدین تجربه میکنند میباشد. والدین به خاطر داشتن حساسیتهایی که روی کودک خود دارند با م.شاهده تیک دستپاچه میشوند اما همانطور که گفتیم تیکها به دلایل مختلفی ایجاد میشوند و باید حتما مورد بررسی قرار بگیرند تا بتوانند تیک را در فرزند خود درمان کنند.
به همین دلیل نقش یک مشاور و روانشناس که با بررسی علل و شناسایی عوامل چرایی ایجاد تیک، بسیار مهم است. گاهی ممکن است شما نشانه های وجود تیک را جدی نگیرید و یا اینکه با جدی گرفتن بیش از حد به کودک خود استرس دهید که همین امر میتواند شدت تیک را دو چندان کند. به همین دلیل قبل از انجام هرکاری و درمان خودسرانه با روانشناس یا مشاور موضوع را بررسی کرده و نقش والدی آگاه را برای فرزند دلبندتان ایفا نمایید.
❓ سوالات متداولی که از مشاورکده می پرسید :
❓ آیا تیک عصبی در کودکان همیشه نیاز به درمان دارد؟
خیر. بسیاری از کودکان دارای تیکهای خفیف هستند که تأثیر عمدهای بر زندگیشان ندارند و ممکن است بدون درمان خاصی با گذشت زمان بهبود یابند.
❓ آیا تیک عصبی در کودکان نشانهٔ چیز جدیتری است؟
نه لزوماً، ولی اگر همراه با اختلالاتی مانند ADHD یا OCD باشد یا کیفیت زندگی کودک را مختل کند، نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
❓ آیا والدین باید کودک را بابت تیکش سرزنش کنند؟
خیر. سرزنش یا توجه بیش از حد به تیک میتواند آن را تشدید کند. بهتر است با آرامش و آگاهی با کودک برخورد شود.
❓ آیا تیکها با دارو درمان میشوند؟
در مواردی که تیکها شدید هستند یا تداخل جدی در زندگی کودک ایجاد کردهاند، دارو تحت نظارت پزشک میتواند تجویز شود، اما اغلب درمانهای رفتاری و محیطی اولویت دارند.
